Waar komt onze baktarwe vandaan?

07-03-2017 12:00

Het is steeds moeilijker om biologische baktarwe uit Nederland te krijgen. De meeste Nederlandse biologische boeren kiezen voor gewassen die met meer gemak meer geld opleveren, zoals tarwe voor veevoer of grasklaver. Daardoor komt de meeste tarwe die gebruikt wordt om brood van te bakken, steeds vaker uit de Oekraïne, Kazachstan en de Baltische Staten.

Een van onze uitgangspunten is juist dat we producten het liefst van zo dichtbij mogelijk halen. Dat scheelt voedselkilometers en brengt je weer in contact met de oorsprong van het eten op je bord. Daarnaast geeft het regionale biologische boeren economisch perspectief en de positieve gevolgen van de biologische landbouw zijn direct te zien in het landschap.

tarwe

De Commandeursmolen: waterkracht, bakkwaliteit en regionale idealen

Voor ons tarwemeel werken we al meer dan 15 jaar samen met De Commandeursmolen in Limburg. Niet alleen omdat ze op een duurzame manier hoge kwaliteit meel malen, maar ook omdat ze onze idealen over regionale herkomst delen.

Meestermolenaar Raoul Schyns (hieronder op de foto) zet zich al 30 jaar in voor het gebruik van tarwe uit de regio en haalde tot voor kort alle tarwe uit een straal van zo'n 250 km rondom het Zuid-Limburgse Mechelen. Dat was altijd al heel bijzonder, want veel biologische baktarwe kwam in die begintijd uit Frankrijk en de Verenigde Staten. Raoul was al die jaren blij en trots dat het hem samen met Agrifirm (de grootste leverancier van Nederlandse biologische baktarwe) lukte om de kwaliteit van de Nederlandse baktarwe te verbeteren en een systeem te ontwikkelen om de bakkwaliteit door het jaar heen constant te houden.

center

Dat ging jaren goed. Soms, als de kwaliteit wat minder was als gevolg van de elementen (weinig zon, veel regen), moest er door de Commandeursmolen gemengd worden met buitenlandse tarwe om ervoor te zorgen dat de bakkwaliteit op peil bleef. Maar het grootse gedeelte van de gebruikte baktarwe kwam uit de regio.

Gebrek aan goede baktarwe uit de regio, een veelzijdig verhaal

Helaas is het de laatste jaren steeds moeilijker geworden om voldoende goede kwaliteit regionale baktarwe te krijgen en daarom moest de Commandeursmolen steeds meer buitenlandse tarwe gebruiken. De oorzaken van het gebrek aan goede regionale, biologische baktarwe zijn complex en veelzijdig:

Ten eerste is het sinds een aantal jaren voor biologische veehouders in de Europese Unie verplicht om 60% van het veevoer van eigen bedrijf of uit de regio te halen. Daarmee is de vraag naar biologische voertarwe enorm toegenomen en ook de prijs, wat voedertarwe een interessant gewas maakt. In principe vooral een goede zaak, want ook veevoer moet wat ons betreft van zo dichtbij mogelijk komen.

Daarnaast is het voor de Nederlandse akkerbouwers gemakkelijker en goedkoper om voertarwe (of lucerne en gras-klaver) te verbouwen dan baktarwe. En de meeste boeren kiezen dan voor het gewas dat gemakkelijker te telen is en meer oplevert.

De bakkwaliteit van de Nederlandse tarwe gaat achteruit doordat er te weinig bemest wordt en door het gebruikte ras. Daardoor heeft de meeste Nederlandse baktarwe een laag gehalte aan eiwitten en daarmee is het moeilijker om een luchtig brood te bakken. De meeste Nederlandse baktarwe komt op dit moment uit de Flevopolder en de boeren daar zien baktarwe vooral als wisselgewas voor hun groenten. De mest bewaren ze voor de groente en niet voor het wisselgewas en daarmee zijn er minder voedingsstoffen beschikbaar voor de tarwe.

De hoeveelheid gluten van het gebruikte ras (de zomertarwe Lavett) gaat daarbij gestaag achteruit. En doordat het areaal biologische baktarwe in Nederland beperkt is, is het lastig om nieuwe biologische tarwe-rassen te ontwikkelen. Daar wordt door een aantal boeren en organisaties wel aan gewerkt maar dat kost veel tijd en inspanning.

brood en meel

Wat ook mee speelt is dat de wensen van biologische bakkers de laatste jaren veranderd zijn. Aan de ene kant omdat ze tegemoet willen komen aan wat veel consumenten gewend zijn: brood met veel lucht en volume. Naast allerlei hulpstoffen, vraagt dat ook om een kwaliteit tarwe met relatief veel eiwitten. Aan de andere kant zijn desembroden met lange rijs- en rusttijden steeds populairder en daarvoor is meel nodig met een hoog en stabiel eiwitgehalte.

Tot slot heeft baktarwe uit landen als Kazachstan, Oekraïne en de Baltische staten een lagere prijs. In die regio is de vraag naar biologische tarwe lager, onder andere omdat er geen vraag naar biologische tarwe voor veevoer is. De baktarwe die daar vandaan komt heeft een betere bakkwaliteit doordat er meer zonuren zijn (goed voor het eiwitgehalte) en door een extensievere bewerking van het land, waardoor elke aar meer voedingsstoffen uit de bodem op kan nemen. (Ter vergelijking: 1,5 tot 2 ton opbrengst per hectare in plaats van 6-8 ton in Nederland).

Gemengde gevoelens

Kortom: er wordt steeds minder biologische baktarwe in Nederland verbouwd. Ruim 85% van de biologische baktarwe komt uit het buitenland en daar kijken we met gemengde gevoelens naar.

Zoals gezegd: we halen producten het liefst van zo dichtbij mogelijk omdat dat voedselkilometers scheelt, het je in contact met de oorsprong van je eten brengt, het regionale boeren economisch perspectief geeft en het de positieve gevolgen van de biologische landbouw heel zichtbaar maakt in het landschap.
Tegelijkertijd begrijpen we alle bovenstaande aspecten van het verhaal voor boer, molenaar en bakker. Het is van groot belang dat een groter percentage van het biologische veevoer uit de regio komt (in plaats van uit Zuid-Amerika waar bossen worden gekapt en lokale boeren van hun land verdreven). Ook is het belangrijk dat baktarwe van een goede kwaliteit is en vinden we het positief dat de extensieve bewerking in Oost-Europa voorlopig voor een goed gewas zorgt.

Wat we jammer vinden is dat er (naast de voedselkilometers) op die arealen niet duurzaam aan bodemverbetering en een vruchtbare aarde wordt gewerkt. Ook de schaalgrootte met gigantische arealen en de reputatie van corruptie en fraude (vooral in de Oekraine) maken ons bezorgd, ondanks de zorgvuldige controle van biologische controle-organisaties.

Samen zetten we ons in voor Nederlandse baktarwe van goede kwaliteit!

stem voor biobaktarwe uit de Groninger Graanrepubliek

We zetten ons in voor Nederlandse baktarwe van goede kwaliteit en proberen biologische boeren daarbij te ondersteunen. In november zijn we naar een bijeenkomst van Groninger boeren geweest die overwegen om over te schakelen naar biologische landbouw. In tegenstelling tot de Flevopolder is tarwe voor de Groninger akkerbouwers traditioneel een hoofdgewas en dat is veelbelovend voor de bakkwaliteit. Op die bijeenkomst waren zo’n 40 boeren aanwezig en wij konden ter plekke de verhalen van de landbouwvoorlichters aanvullen door te vertellen dat we graag onze baktarwe uit de Groninger Graanrepubliek willen halen en ook bereid zijn om daarvoor een hogere prijs te betalen. Het is nu een half jaar later, en 15 akkerbouwers volgen nauwgezet de ervaringen van 2 akkerbouwers op een proefboerderij in het Oldambt die met 160 hectare biologisch zijn gaan boeren.

We hopen dat we daarmee weer op weg zijn naar voldoende goede Nederlandse baktarwe, maar voordat die echt beschikbaar is, zal er nog veel moeten gebeuren. Wij steunen dit project en als over een paar jaar (na de omschakelingsperiode en de eerste bakproeven) de professionele bakkers en daarmee de molenaars zich ook hierbij aansluiten en bereid zijn om een hogere prijs te betalen voor het meel, zijn we samen weer een stap verder! Daar zullen we ons voor inzetten, samen met de Groninger boeren en samen met molenaar Raoul.

Demeter-meel uit Noord-Holland

De tarwe voor onze melen van Demeter-kwaliteit komt overigens wèl volledig uit Nederland: uit Noord-Holland. Die tarwe wordt op molenstenen gemalen bij Donker Bio in Middenmeer. Tijdens een bezoek vertelde Harrie Donker dat hij zijn Demeter baktarwe al jaren koopt bij boer en boerin Jan en Inge Schrijver-Joris Kollewijn. Zij beheren en bewerken het land op De Lepelaar in Sint Maarten, 20 kilometer van Middenmeer. Donker Bio maakt hiervan ons Demeter volkoren meel, fijnmeel en bloem. De bakkwaliteit daarvan is goed en om de verkoop van de Nederlandse Demeter-tarwemelen te ondersteunen hebben we in de lente van 2017 de prijzen van onze Demeter tarwemelen verlaagd door er zelf een kleinere marge op te nemen. We hopen dat jullie dit meel net zo graag gebruiken als wij!